لَیسَ فى الطَّعامِ سَرَفٌ؛۱ در خوراک، اسراف نیست.
یا از امام على( نقل شده است که مىفرماید:
لَیسَ فى المأکولِ و المَشروبِ سَرَفٌ؛۲در خوردنى و آشامیدنى، اسراف نیست.
یا روایت مرفوعهاى که کلینى( آورده است:
ما أَنفَقتَ فی الطِّیبِ فَلَیسَ بِسَرَف؛۳مالى که صَرف بوى خوش (عطر) مىکنى، اسراف نیست.
بىتردید، مقصود از این روایات، این نیست که تهیه غذاهاى گوناگون مازاد بر نیاز و یا پرخورى از آنها، اسراف نیست! یا اگر انسان، در و دیوار خانهاش را هر روز با عطر و گلاب شستشو دهد، مانعى ندارد؛ بلکه این را مىرسانَد که گشادهدستى در تهیه غذاهاى لذیذ و نوشیدنىهاى گوارا و عطرهاى دلپذیر، در حدّ میانهروى، اسراف محسوب نمىشود؛ چنان که در روایتى دیگر از امام صادق( آمده است:
لَیسَ فیما أصلَحَ البَدَنَ إسرافٌ… إنّما الإسرافُ فیما أتلَفَ المالَ و أضَرَّ بالبَدَنِ؛۴در آنچه بدن را سالم نگه مىدارد، اسراف نیست…؛ بلکه اسراف، در چیزهایى است که مال را تلف مىکند و به بدن، زیان مىرساند.
در همه این موارد، مقصود، یک چیز است و آن، دفع توهّم صدق اسراف، بر مصارفى است که گشادهدستى در آنها نه تنها نکوهیده نیست، بلکه نیکو و پسندیده است.
پنج. فرق اسراف و تبذیر
پیش از این، توضیح دادیم که اسراف ، به معناى تجاوز از حد اعتدال در هر کار است؛ امّا تبذیر از ریشه بذر ، به معناى پاشیدن دانه است. هنگامى که این واژه، در مباحث اقتصادى به کار مىرود، به معناى مصرف کردن مال، به صورت غیر منطقى و نارواست. معادل کلمه تبذیر در فارسى، ریخت و پاش است.
تبذیر، نوعى اسراف شمرده مىشود؛ چنان که در برخى از روایات، به این مطلبْ تصریح شده است:
إنَّ التَّبذیرَ مِنَ الإسرافِ؛۵همانا تبذیر، [نوعى] از اسراف است.